Republika locomotive

Never-ending tango / Nieustanne tango

On the re-appropriation of morality through rock and punk sub-cultures and surrealist movements in socialist Poland.
Odzyskiwanie moralności poprzez muzykę rockową, punkową i surrealistyczne ruchy w socjalistycznej Polsce.

The multitude of alternative youth underground sub-cultures in socialist Poland focused around the Jarocin rock festival, the biggest such event in the whole of the Soviet block, has allowed for the re-appropriation of bodies and the creation of a space alternative to that vested in the state. The all-controlling state’s misunderstanding of the content of these discourses, and the actions undertaken to constrain them, ended up on strengthening the underground freedom movements.

These sub-cultures created an ongoing means to exercise freedom. As Foucault argues, the re-appropriation of the body is an on-going process; thus, freedom is not achieved but exercised continuously. The ‘Never-ending Tango’—the title of Republika’s 1984 hit, symbolically refers to the on-going exercise of personal freedom in a reality where the state tries to control the private sphere; and the dialectic struggles between the official, dominant narrative and emerging, alternative morality. This created a movement which liberated young Poles from the parochialism equating the state’s particular narratives to ethics as such, and thus allowed for the redefinition of ethics, and an ongoing exercise of freedom.

Nieustanne tango
Nieustanne tango by Republika

“Chcemy być sobą”
Początki rocka i punk-rocka w socjalistycznej Polsce; sposoby postrzegania i kreowania ciała i cielesności jako głos w publicznym dialogu

Koncept „żelaznej kurtyny”, wprowadzający bariery do życia społecznego, zawsze powodował chęć patrzenia poza nią, w kierunku zachodu. Lata 50-te w Polsce naznaczone były politycznymi represjami i pokazowymi procesami. Lata 60-te przyniosły nieco rozluźnienia. W 1967 do Polski, na koncert przyjechali Rolling Stonesi i młodzi ludzie tłumnie gromadzili się przed Pałacem Kultury i Nauki, by choć przez chwilę spojrzeć, lub tym bardziej,  być blisko zachodnich idoli. Do Polski docierały okruchy kultury z zachodu. Dopiero lata 70-te i 80-te przyniosły rozkwit polskiego rocka i punku. W 1980 odbył się pierwszy Festiwal Muzyków Rockowych w Jarocinie, który zgromadził ponad 20,000 młodych ludzi.  Był to największy festiwal muzyki młodzieżowej, głównie rockowej (chociaż pojawił się tam również zespół punkowy) w państwach bloku wschodniego.  Muzyka stawała się środkiem ekspresji frustracji oraz krytyki otaczającej młodych ludzi rzeczywistości. Muzyka i zgromadzenia muzyczne były nie tyle częścią oficjalnej narracji i życia w kreowanej przez rządzącą Partię Socjalistyczną przestrzeni społecznej, stawały się negacją tej przestrzeni, odrzuceniem systemu, życiem poza nim. Muzyka, sama będąc mocnym środkiem wyrazu negowała oficjalne środki ekspresji, pozwala na priorytetyzację jednostki, wyeksponowanie jej z ogółu. System promował konformizm, pasywną akceptację rzeczywistości, ciszę i brak dialogu społecznego—muzyka dawała młodym ludziom głos w układzie zbudowanym na powszechnej zmowie milczenia.

Muzyka dawała także możliwość odzyskiwania, manifestacji posiadania  i możliwości zmieniania własnego ciała. Cielesność i ciała młodych ludzi stawały się polem do wyrażania wolności jednostki. W oficjalnej socjalistycznej ideologii podporządkowywanie się zasadom i normom estetycznym wykreowanym  przez reguły systemu, pewien konformizm ciała, był jednym ze sposobów kontrolowania i ograniczania prywatnej sfery jednostki przez władze. Wygląd i jego kreacje były kontrolowane i tonowane  przez brak dostępności tkanin i gotowej odzieży. Długie kolejki po produkty codziennej potrzeby regulowały rutynę dnia codziennego i wyznaczały jego rytm. Ludzie ustawieni w długich wężykach zlewali się w jedno, wyglądali podobnie, nosili się omalże identycznie. Bourdieu w swojej analizie kładzie duży nacisk na ciało jako pole, w którym zderzają się: władza i indywidualna siła, w którym objawia się przemoc symboliczna.  Możliwość kreacji, zmiany oraz panowanie i kontrola nad  własnym ciałem  przez jednostkę staje się więc aktem publicznym, próbą odzyskania władzy. Młodzi ludzie poprzez ingerencję we własną cielesność, sprzeciwiali się dominującej estetyce, a przez to dominującej ideologii. Skórzane kurtki i spodnie, własnoręcznie szyte ubrania, przebijanie uszu agrafkami,  krzykliwe kolory, ćwieki i metalowe ozdoby, charakteryzujące młodzież skupioną wokół środowisk rockowych i punkowych stały się symboliczną bronią w walce o odzyskanie możliwości decydowania o własnym ciele, a jednocześnie metodą sprzeciwiania się władzy.

“Parada słoni” i Pomaranczowa Rewolucja
Siła symboliki w kreowaniu alternatywnych narracji

Odniesienie do symboliki i narracji pozwala w pełni analizować „nieustanne tango” pomiędzy władzami socjalistycznej Polski a artystami, pozwala na pewną analizę re-interpretacji przestrzeni społecznej oraz dyskursu społecznego. Pomimo oficjalnych zapewnień władz, które deklarowały zapewnienie obywatelom wolności słowa i ekspresji artystycznej, w Polsce funkcjonowała cenzura, ograniczająca możliwości publikowania tekstów. Słowa krytykujące realia życia w Polsce, władzę czy system, były usuwane. To doprowadziło do rozkwitu symboliki, która efektywnie budowała nową sferę dialogu i alternatywną metodę ekspresji prowadzącą do omalże otwartego sprzeciwiania się władzy. Bunt przeciwko systemowi odbywał się jednakże w zupełnie innym wymiarze.  Symbole oraz metafory posiadały ogromna siłę wyrazu. Okulary słoneczne wokalistki rockowej Kory, nawiązujące do ciemnych okularów oszonych przez Wojciecha Jaruzelskiego, które prezentowała na każdym koncercie stały się emblematem wyrażającym sprzeciw przeciwko krępującym jednostkę ograniczeniom systemu.  Podobnie zespół Republika w swoich teledyskach nawiązywał do czarno-białej, orwellowskiej rzeczywistości. Ciekawym przykładem wykorzystania symboliki jako środka sprzeciwu, była także grupa Pomarańczowa Alternatywa, działająca we Wrocławiu i łodzi, która poprzez surrealistyczne happeningi artystyczne ośmieszała  władze. Grupa ta często odwracała, przekręcała lub ośmieszała oficjalne słownictwo i frazy nowomowy  używane przez władze w politycznym i społecznym dyskursie. Jej słynne akcje miały na celu wykpienie władzy i doprowadzenie do aresztowania za jak najbardziej absurdalne czyny. Symbolem Pomarańczowej Alternatywy stały się pomarańczowe krasnoludki, rozprzestrzeniane jako graffiti. Przykładami akcji tej grupy były kolportowane oraz umieszczane w przestrzeni publicznej slogany typu: “Boże, pobłogosław komunistów”, happeningi polegające na rozdawaniu papieru toaletowego i podpasek ośmieszające politykę ograniczania podaży produktów codziennego użytku, w tym środków higienicznych, czy słynne zatrzymanie „galopującej inflacji”, podczas którego milicja aresztowała uciekających, biegnących z transparentami „INFLACJA” członków Pomarańczowej Alternatywy.

“Nieustanne tango”
Próby odzyskania moralności poprzez kwestionowanie dominujących narracji

Subkultury w Polsce stworzyły alternatywną przestrzeń dla protestu przeciwko panującemu ustrojowi sprawowanemu przez „władzę ludową”. James Laidlaw w swoich teoriach na temat antropologii etyki rozróżnia koncept etosu i moralności. Etos jest ogólnym zapytaniem czym jest właściwe życie, moralność zaś stanowi konkretną odpowiedź. Poprzez uwolnienie asocjacji socjalistycznej moralności z absolutem jakim jest etos, subkultury w Polsce pozwoliły na wykreowanie alternatywnej moralności. Oficjalne władze promowały narrację, w której dominująca moralność zrównana była z etosem, a subkultury pozwoliły na zerwanie tej więzi poprzez alternatywna ekspresję artystyczną, która umożliwiała definiowanie i wyrażanie siebie. Foucault dowodzi, ze wolność nie jest celem, ale cały czas dziejącym sie procesem. Wolności nie można osiągnąć, trzeba ją cały czas aktywnie praktykować. Rock, punk i artystyczne subkultury, funkcjonujące w socjalistycznej Polsce pozwoliły na aktywne „uprawianie”  wolności. Unaocznia to więc sposób, w jaki subkultury w socjalistycznej Polsce podważały i kwestionowały oficjalną narrację mocno ją przez to osłabiając. Wolność stała się procesem i praktyką, działaniem, nie zaś celem do osiągnięcia.